Activities calendar

Муъмин Қаноат – сарояндаи ҳамосаи Ватан

         Бо чунин ном, имрӯз (24.06.2022) дар толори Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ конфронси илмӣ-амалӣ баргузор шуда, ҳамчунин рӯнамоии китоби “Суханро қудрати ҷонофарин бахшид” (Душанбе: Дониш, 2022.-254с.) ба ифтихори 90- умин солгарди Шоири халқии Тоҷикистон, узви вобастаи АМИТ, лауреати Мукофоти давлатии СССР, барандаи ҷоизаи давлатиии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯд

Ходимони илмии Маркази мероси хаттӣ-ғолибони “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст”

       Имрӯз (22.06.2022) дар муасисаи таҳсилоти миёнаи умумии №31 ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе натиҷаҳои даври ноҳиявии Озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст” эълон гардид.

   Таҳоҷуми фарҳанги бегона ва бақои фарҳанги миллӣ

         Ҳар давру замон вижагиҳои фарҳанги худро дорад, ки он ба номи ҳамон давр ёд мешавад. Аз ҷумла, фарҳанги даврони Эҳё ё фарҳанги маорифпарварӣ. Фарҳанги нимаи дуюми асри ХХ-и Аврупои Ғарбӣ ва ИМА ҳамчун фарҳанги давраи постмодернизм (фаромодернизм) шинохта шудааст.

САБАҚҲОИ ИБРАТБАХШИ ФОҶИАИ АМИРИ БЕВАТАН

        Халилуллоҳ Халилӣ аз ҷумлаи нависандагони пешқадами Афғонистони кунунӣ ба ҳисоб рафта, аз худ ашъори рангину ёддоштҳои хотирнишине боқӣ гузоштааст, ки барои омӯзандагони таъриху афкори минтақа сарчашмаи нодире мебошанд.

МАКТУБИ ИТТИЛООТӢ; ИНФОРМАЦИОННОЕ ПИСЬМО

        Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ ба иттилои Шумо мерасонад, ки 11 ноябри соли 2022  Конфронси байналмилалии илмӣ-назариявӣ  дар мавзӯи «Масъалаҳои асосии таҳқиқи осори хаттии асримиёнагии Шарқ» баргузор менамояд.

Ғолибият муборак!

       Корманди Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ Хоҷаев Муҳаммад дар Озмуни ҷумҳуриявии  “Бардошт аз Паёми Пешвои миллат”, ки аз ҷониби гурӯҳи ҷавонони “Авангард” ташкил шуда буд, дар миёни 250 нафар иштирокдорон сазовори ҷойи аввал ва мукофоти молӣ гардид.

Наврӯз - иди аҷдодони мост

       Наврӯз  яке аз ҷашнҳои қадимтарини мардуми эронинажод, яъне тоҷикон ва аҷдодони мо мебошад. Иди Наврӯзро дар кишвари мо   бесаброна  интизорӣ мекашанд  ва онро бо шодмонӣ пешвоз мегиранд.  Ин идро  тахминан 5- 6 ҳазор сол пеш аҷдодони мо ҷашн мегирифтанд ва бо мову шумо мерос гузоштанд .

Ҳадияи дастнависҳо ба Ганҷинаи Маркази мероси хаттӣ

         Рӯзи 14.03.2022 яке аз дилбохтагони  илму дониши ниёгон, собиқадори мақомоти интизомӣ ва низомии кишвар муҳтарам Субадоров Нилобек чанде аз дастнависҳои қадимаи ниёгонро, ки дар китобхонаи шахсиаш нигоҳдорӣ мешуданд, ба Ганҷинаи Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҳадия  намуд.

Тарҷума ва нашри “Ал-қонун” ба забони тоҷикӣ ва масъалаҳои нусхашиносии осори Абӯалӣ ибни Сино

           Бо чунин унвон имрӯз (10.11.2021) дар толори Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ, Конференсияи илмӣ-амалӣ, ба хотираи мутарҷими осори Абӯалӣ ибни Сино, шарқшиноси маъруф, ходими пешбари илмии ММХ НР АМИТ, устоди равоншод, марҳум Сайиднуриддин Шаҳобуддин

Рӯнамоии “Таҳлили забонӣ ва таърихии вожаи “тожик” бар мабнои осори кашфшуда” дар Маркази мероси хаттӣ

              Дар толори Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон маҳфили рӯнамоии китоби Ғулом Ҷелонии Доварӣ - “Таҳлили забонӣ ва таърихии вожаи “тожик” бар мабнои осори кашфшуда”, баргузор гардид, ки дар он шарқшиносону таърихнигорон, забоншиносон

Туҳфаи сазовори идона

Барои ҳамагон пӯшида намебошад, ки гузаштагони хирадмандамон, махсусан, аҳли фарҳангу адаб тавсани илму дониш ва шеъру суханро баробар пеш рондаву азизу гиромӣ медоштанд ва аксари куллашон, дар баробари донишманди фарзон буданд, суханвари мумтозе ҳам буда, ки Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абулқосими Фирдавсӣ, Носири Хусрав, Умари Хайём, Ибни Сино, Саъдии Шерозӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Мирзо Абдулқодири Бедил, Аҳмади Дониш, Садриддин Айнӣ ва бисёри дигарон аз он ҷумлаанд.

ЭЪЛОН

               Ба диққати хатмкунандагони макотиби олии ҷумҳурӣ расонда мешавад, ки Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ имкон дорад, ки барои соли таҳсили 2021-2022 10 нафар довталаб (5 нафар – буҷавӣ, 5 нафар – шартномавӣ)-ро қабул кунад.

ДИЛБОХТАИ ИЛМ

              Саидхоҷа Ализода 1 июли соли 1955 дар деҳаи зебоманзари Сағир­даш­ти деҳшӯрои Сағирдашти ноҳияи Дарвози ВМКБ дар оилаи муаллим ба дунё омадааст.

Масъалаҳои муҳимми таърихи муосири Афғонистон дар таҳқиқоти Ҳақназар Назаров

             Бо чунин унвон, имрӯз (20.04.2021) дар толори Маркази мероси хаттии Академияи миллии  илмҳои Тоҷикистон, бахшида ба 90 –солагии узви вобастаи АМИТ, шарқшиноси шаҳиру зиндаёди тоҷик  Ҳақназар Назаров Конференсияи илмӣ баргузор шуд.

ФЕҲРИСТИ ДАСТНАВИСҲО - МУАРРИФГАРИ МЕРОСИ НИЁГОН

               Мо ба хотири ҳифзи ёдгориҳои таърихӣ ва таъмиру нигоҳдории онҳо хеле корҳои созандаро оғоз кардаем ва кӯшиш дорем, ки тавассути созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ мероси моддӣ ва ғайримоддии кишварамонро ба аҳли олам ҳарчи бештар муаррифӣ намоем.

Эмомалӣ Раҳмон (аз Паём ба Маҷлиси Олӣ  26 январи соли 2021)

        Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми имсола ба Маҷлиси олӣ  дар баробари дигар соҳаҳо ба илму маориф таваҷҷӯҳи хос зоҳир намуда, хусусан, дар бораи ҳифзи ёдгориҳои таърихӣ ва муаррифӣ намудани мероси хаттии ниёгонамон барои оламиён, ҷумла қайд кард: «Мо – тоҷикон мероси гаронбаҳову ҷовидонаи ҳанӯз беш аз ҳазор сол қабл ба ёдгор гузоштаи ниёгони худро бе ягон мушкилӣ мехонем, мефаҳмем, барои тарбияи наслҳои навраси халқамон истифода мебарем ва ба мардуми олам муаррифӣ мекунем».

        Ҳифзу гиноҳдорӣ ва муаррифии мероси хаттии ниёгон ба зиммаи кормандони илмии Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон гузошта шудааст. Сарфи назар аз он ки Маркази мероси хаттӣ аз рӯзи таъсисёбиаш то ба имрӯз чандин маротиба тағйири ном кардааст, вале ҳадаф ва вазифаи асосии он ҳамеша нигоҳдорӣ, муаррифӣ ва таҳқиқу нашри мероси ниёгон аст. Дар ин Марказ ганҷинаи бою ғании мероси аҷдодонамон маҳфуз аст, ки ба номи академик Абдулғанӣ Мирзоев гузошта шудааст.

       Баъди бунёд шудани Академияи илмҳои Ҷумҳурии Советии Сотсиалистии Тоҷикистон (соли 1951) зарурати дар як муассиса ҷамъ овардани дастнависҳо ба миён омада буд. Нишон додани аҳамияти илмию таърихии онҳо зарур буд, то ки дар як маркази муайян ҷамъоварӣ ва феҳристнигорӣ карда шаванд. Нақши қаҳрамони миллати тоҷик академик Бобоҷон Ғафуров, ки соли 1956 директори Институти шарқшиносии АИ ИҶШС интихоб гардида буд, дар ташаккули мактаби бузурги шарқшиносӣ, аҳамияту зарурияти таъсиси Институти дастхатҳо хеле бузург аст.   Моҳи июни соли 1957 дар шаҳри Тошканд конфронси якуми умумиттифоқии  шарқшиносҳо баргузор гардид. Масъалаи таъсис додани Институти шарқшиносӣ дар ҷумҳуриҳои собиқ Шӯравӣ, аз он ҷумла, дар  Тоҷикистон ба миён гузошта шуд.  Баъд аз як сол, яъне соли 1958, шуъбаи шарқшиносӣ ва осори хаттӣ ташкил шуд ва мудири он академик Абдулғанӣ Мирзоев таъин гардид. Саъю кӯшиши Ҳукумати онвақтаи Тоҷикистон  барои ҳифз ва таҳқиқи мероси хаттӣ бо таъсис додани ин шуъба дар   Академияи илмҳо роҳи барқарорсозии мероси тоҷикон буд. Дастгирию ташаббуси академик Бобоҷон Ғафуров ва кӯшишу фаъолияти академик Абдулғанӣ Мирзоев аз рӯзҳои аввали таъсис ёфтани шуъбаи шарқшиносӣ ва осори хаттӣ дар  ташкил намудани гурӯҳи корие, ки дар он замон  феҳристи дастхатҳоро таҳия намудаанд, хеле калон аст. Омӯзиши меросу фарҳанги тоҷикон дар якҷоягӣ бо тарбия намудани як қатор олимони ҷавон барои  кафолати комёбӣ  дар роҳи наҷот додани фарҳангу мероси ниёгони тоҷик қадами ҷиддӣ буд.

        Тавсиф ва таҳияи феҳристи  дастхатҳо воситаи махсуси таҳқиқ, интишор ва ҳифзи осори хаттии тоҷикон мебошад. Феҳристҳои таҳияшуда нишон медиҳанд бештари нусхаҳои дар ганҷинаи Маркази мероси хаттии кишвари мо, китобхонаю марказҳои таҳқиқотии  Осиёи Миёна, Русия ва дар дигар китобхонаҳои машҳури ҷаҳон маҳфузбуда, ки нусхаҳои хаттиро дар он замон дар ҳудуди Осиёи Миёна ҷамъоварӣ намудаанд, ба забони тоҷикӣ мебошад. Ин далели он аст, ки забони тоҷикӣ асрҳо чун забони муоширати мардуми Осиёи Миёна нақши калон доштааст.

          Ҷилди аввали феҳристи дастнависҳо соли 1960 аз чоп баромада буд. Дар ин ҷилд асарҳои таърихӣ, ҷуғрофӣ, топографӣ, ёддоштҳо, санаҳо ва дигар ҳуҷҷатҳои қимати таърихидошта дохил шудаанд. Бесабаб дар ҷилди аввал осори таърихӣ ҷо дода нашуда буд, зеро ки дар байни 288 нусха дастхатҳои тавсифшуда асарҳою санадҳои хеле муҳиму арзишманди таърихию ҷуғрофӣ  ҷой доранд ва бо ин роҳ муҳаққиқони тоҷик  ба оғоз намудани таҳқиқи  таърихи халқу кишвари худ ҷалб карда шуданд. Миёни ин маҷмӯа нусхаҳои хеле нодир ва камёфт маҳфузанд, ки дорои аҳамият ва иттилооти хеле муҳими таърихӣ мебошанд. Аз ҷумла, се нусхаи аввали тавсифшуда асари таърихии  машҳуру арзишманд- «Таърихи Табарӣ» мебошанд. Яке аз нусхаҳои ин асар, ки таҳти №2000 дар ганҷинаи Марказ маҳфуз аст,  аз рӯи хусусиятҳои палеографӣ дар охири асри XIII нусхабардорӣ шудааст. Аз ҷумла, 92 нусха дастнавис оид ба омӯзиши таърихи Осиёи Миёна тавсиф гардидаанд. Дар байни онҳо дастнависҳое ҳастанд, ки  нусхахои хаттии худи муаллифони асар ва ё нусхаҳои ягонаю нодиранд, ки аз ҳар ҷиҳат муҳим ва ҷолиби таваҷҷуҳ мебошад. Аз ҷумла, чунин дастхатҳоро метавон номбар кард: «Тӯҳфаи шоҳӣ»-и Мирзо Азими Сомӣ (№927/III), «Тоҷ-ал-таворих»-и Муҳаммад Шарифбек бинни Муҳаммад Ноқӣ (№2282), «Тӯҳфат-ал-хонӣ»-и Муҳаммад Вафои Карминагӣ ва Домулло Олимбек валади Ниёзқулибек (1426/I), «Ҷангномаи Байрамалихон» (2004), «Давраи охирини таърихи Бухоро»-и Мирзо Ҳомид валади Абдулқодирбек бинни Камолбек мирохур бинни Файзуллоҳбек (1243/IX), «Таърихи Амирони манғити Бухоро»-и Олимхоҷа бинни Мирзо Саййидхоҷа Мушрифи Бухороӣ (2354/IV), «Наводири зиёия»-и Муҳаммад Шарифҷон Махдум (983) ва ғ. Азбаски феҳристҳо ба забони русӣ таҳия гардида буданд, аз ин рӯ муваффақ шуданд, ки дар кишварҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ ва хориҷ аз он интишор ёбанд. Тавсифҳои илмӣ дар феҳристҳои нашргардида тамоми маълумотҳои аниқи таърихӣ, илмӣ ва аз ҷиҳати хусусиятҳои хоси худи дастнавис (хат, варақ, муқова, таърихи китобат ва ғ.). хеле равшан баён карда шудааст. Бесабаб нест, ки тавсифҳои илмии ин феҳристҳо кайҳо мавриди таваҷҷӯҳу писанди нусхашиносони собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ ва  кишварҳои дигари ҷаҳон қарор гирифтанд.

          Феҳристи дастнависҳо раҳнамои муҳаққиқон дар интихоби мавзӯи таҳқиқот ва муаррифгари мероси ниёгонамон ба шумор мераванд.  Дар заминаи истифодаи феҳристҳои чопшуда чандин матнҳои илмию интиқодӣ ва илмию оммавии осори гузаштагон дар  мавзӯъҳои гуногун таҳия ва нашр гардиданд.

          Дар замони Шӯравӣ кормандони шӯъба оид ба феҳристнигорӣ чунин корҳоро анҷом додаанд: аз соли 1960 то соли 1988, 6 ҷилд феҳристи нусхаҳои хаттӣ таҳти унвони «Каталог восточных рукописей Академии наук Таджикской ССР», бо сарсухани академик Абдулғанӣ Мирзоев,  ки дар онҳо 2372 номгӯй асар тавсиф гардидаанд, таҳия ва аз чоп баромаданд.  Феҳристи нусхаҳои нодиру пурарзише, ки ҳангоми ташкил намудани гурӯҳи эъзомӣ дар ВМКБ ба даст оварда шудаанд, таҳти унвони «Алфавитный каталог рукописей, обнаруженных в Горно-Бадахшанской Автономной области экспедицией 1959-1963 гг.» таҳия гардида, соли 1967 дар шаҳри Маскав аз чоп баромад. Феҳристи дастнависҳои музайяну мусаввари ганҷинаи дастхатҳои шарқии АИ аз ҷониби Лариса Додхудоева таҳти унвони  «Каталог художественно оформленных восточных рукописей Академии наук Таджикской ССР» соли 1986 таҳия ва нашр  шудааст.

        Дар даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон низ кормандони шуъбаи тавсиф ва таҳияи феҳристи дастнависҳо ин иқдоми некро идома дода истодаанд. Дар ин давра, аз ҷумла, чунин корҳо ба анҷом расонида  шудаанд: тавсифи тамоми нусхаҳои хаттӣ ба забону хатти форсӣ дар шакли нисбатан мухтасар таҳия шуда, дар чор ҷилд дар Ҷумҳурии Исломии Эрон (1998-2005) ба табъ ра­сонида шуд. Соли 2002  дар ҳамкорӣ бо шӯъбаи дастхатҳои шарқии Китобхонаи Фирдавсӣ феҳристи мухтасари элект­ронии 500 номгӯй дастнависҳои нодири ҳар ду муассиса бо дастгирии молиявии Фонди Сорос ба забонҳои форсии тоҷикӣ, русӣ ва англисӣ омода шуда, ба марказҳои гуногуни дастнависҳои шарқӣ ирсол гардиданд. Феҳристи китобҳои чопи сангӣ бо номи «Каталог литографированных книг» соли 2013 аз чоп баромад. Соли 2014 феҳристи қитъаҳои хушнависон аз тарафи кормандони шуъба Л. Додхудоева ва М. Шарифов бо унвони «Восточная каллиграфия в собрании Академии наук Республики Таджикистан» ба нашр расонда шуд. Феҳристи тавсифоти дастхатҳои арабӣ аз рӯйи ибтидои матн дар таълифи ходими калони илмӣ Саиднуриддин Шаҳобуддинов бо унвони  «Авоил-ул-китоб фӣ маърифат ил-китоб» соли 2020 ба нашр расид. Дар се соли охир феҳристи  ҷилдҳои VII-IX нусхаҳои хаттӣ ба забони русӣ, ки идомаи шаш ҷилд мебошанд, аз чоп баромаданд. Айни ҳол ҷилди даҳум низ омодаи чоп аст. Дар чор ҷилде, ки солҳои охир таҳия гардидаанд,  911 нусха дастнавис дар мавзӯъҳои гуногун  тавсиф гардидаанд.

          Ҳангоми тавсифи илмии дастнависҳо дар замони соҳибистиқлолӣ ба дастурамали махсусе, ки дар шаш  ҷилд  истифода шуда буд, баъзе таҳрироту тағйироти зарурӣ дароварда шуд. Ҳар дастнавис ба як тартиби муайян тавсиф карда мешавад. Аввал номи асар ва пас аз он номи муаллиф номбар мешавад. Баъд аз он дар бораи мавзӯъю мундариҷа ва таърихи таълифи асар маълумоти мухтасар дода мешавад. Дар сурати дар як ҷилд мавҷуд будани чанд номгӯи асар ва ё маҷмӯаҳо, ҳар як асар алоҳида тавсиф мешавад. Дар баъзе мавридҳо лозим дониста шудааст, ки роҷеъ ба  хусусиятхои хоси дастнавис  маълумот дода мешавад.

         Тавсифи кодикологии (дастхатшиносӣ) дастхатҳо бояд кӯтоҳ ва дақиқ бошад. Он ба тариқи зайл сурат мегирад: муайян кардани навъи хат ва коғаз, санаи аниқ ё тахминии китобати дастхат ва макони он, миқдори дафтарҳо, андозаи дастнавис ва андозаи матни он, номи хаттот, соҳиби нусха ва ороиши он, муқова, шероза, рикоба ва амсоли ин аломатҳо маълумоти дақиқ дода шавад.

        Дар охири ҳар як ҷилди феҳрист исми муаллифон ва номгӯйи асарҳо ва дигар нишондиҳандаҳо ҳам бо хатти форсӣ ва ҳам кириллӣ бо риояи тартиби алифбо оварда мешавад.

          Ҳукумати Тоҷикистон барои ҳифзи ёдгориҳои хаттии кишварамон ҳамеша ғамхорӣ менамояд. Сабаби асосии таваҷҷӯҳи Ҳукумати Тоҷикистон ва муҳаққиқони дохилию хориҷӣ ба ёдгориҳои хаттӣ, омӯхтан ва табъу нашри онҳо дар он аст, ки ин ганҷинаи безавол натанҳо маводи  таҳқиқот, балки маъхази боэътимоди таърихи қадимаи халқи тоҷик, таърихи илму адаб ва забону фарҳанги ин халқи соҳибтамаддуну бостонӣ мебошанд.

         Ҳамчунин бо кӯмак ва дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷамъоварӣ ва харидории дастнависҳо аз аҳолӣ идома дошта, ҳамасола тақрибан ба маблағи аз 20 то 100 ҳазор сомонӣ китобҳои нодири дастнавис ва  чопи сангӣ харидорӣ мешаванд. Маблағи ҷудогардида барои харидории китобҳои нодир сол аз сол зиёд гардида, аз ин ҳисоб ганҷинаи дастнависҳо бою ғанӣ мегардад. Дар даҳ соли охир зиёда аз 500 нусха дастнавис ва китобҳои чопи сангӣ, ки онҳо низ ҳукми дастнависро доранд, аз дасти аҳолӣ харидорӣ шудаанд.

        Дар партави Паёми Пешвои миллат  кормандони шуъбаи тавсиф ва таҳияи феҳристи дастхатҳо  тавсиф ва таҳияи феҳристҳои дастнависҳои тоза ба ганҷинаи Марказ воридшударо  ба забони русӣ идома дода, дар ояндаи наздик ин феҳристҳо ба забони давлатӣ низ таҳия хоҳанд шуд. Барои  ба ҷаҳониён муаррифӣ кардани мероси ниёгон тавсифи мухтасари дастхатҳои нодиру арзишманд  ба забони англисӣ низ таҳия хоҳад гардид.

                                                           Бибисултон Навбаҳорова

                                                         мудири шуъбаи тавсиф ва таҳияи

                                                         феҳристи дастхатҳои Маркази

                                                           мероси хаттии назди Раёсати АМИТ

 

footer: 

Даргузашти шарқшиноси тоҷик...

          Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо андӯҳи гарон хабар медиҳад, ки  19 апрели соли 2021 риштаи ҳаёти шарқшиноси собиқадори кишвар, фидоии халқу Ватан Наҷмиддинова Ҷавлон Урфоновна гусаста шуд.

Матншиносӣ – кушояндаи асрори мероси хаттӣ

          “Мо – тоҷикон мероси гаронбаҳову ҷовидонаи ҳанӯз беш аз ҳазор сол қабл ба ёдгор гузоштаи ниёгони худро бе ягон мушкилӣ мехонем, мефаҳмем, барои тарбияи наслҳои навраси халқамон истифода мебарем ва ба мардуми олам муаррифӣ мекунем. Арҷ гузоштан ба фарҳангу таърихи бостонии миллат ва омӯхтани он, инчунин, аз худ кардани мероси ҷовидонаи садҳо ва ҳазорон нафар фарзандони фарзонаи халқамон, яъне шоирону адибон ва олимону мутафаккирони барҷастаи миллат вазифаи ҳар як соҳибватан мебошад”.

Эмомалӣ Раҳмон

           Яке аз масоили мавриди таваҷҷуҳи Пешвои миллат қароргирифта ҳифз кардан ва пос доштани мероси гаронбаҳои ниёгонамон аст ва аз ин хотир, барои боз ҳам баланд бардоштани ҳисси миллии мардум моро зарур аст, то ҳар чи бештар осори баргардон ё тарҷумашудаи саҳеҳ ва оммавигардонидаро пешкаш намоем.

      Дастнависҳо, ки ҳар кадоме шоҳиди гӯёи давру замони муайяне ҳастанд, фарҳанг ва тамаддуни миллатҳоро аз гузашта ба ҳозираву аз ҳозира ба оянда мебаранд. Ақидаи матншинос Стефан Цвейг дар мавриди мутолиаи нусхаҳои хаттӣ чунин аст: «На шоир ва не навозанда лаҳзаи илҳоми нависандаро пас аз гузашти вақт тавсиф карда наметавонанд ... Ягона чизе, ки метавонад моро ба раванди номафҳуми эҷод наздик созад, дастнависҳо мебошанд”, ки аз ҳар ҷиҳат дурусту бамаврид аст.

      Аз ин рӯ, барои аз даст надодани ин мероси гаронбаҳо, аввалан ҳифзу нигоҳдорӣ ва дар ин радиф, муаррифии онҳо тавассути матншиносони кордон беҳтарин роҳи наҷоти нусхаҳои хаттӣ мебошад.

      Матншиносӣ аз калимаи лотинии textum (алоқаи калимаҳо) ва калимаи юнонии қадим λόγος(таълим додан) гирифта шуда, яке аз соҳаҳои муҳимми адабиётшиносӣ маҳсуб меёбад ва бешубҳа ба таҳқиқи матн ва барқароросозии хат дар осори ниёгонамон, равона шудааст.       

        Истилоҳи матншиносӣ тақрибан дар миёнаҳои солҳои 30-юми асри ХХ пайдо шуда, намояндагони машҳури он матншиносони шинохта Б.В. Томашевский, С.А. Рейсер, Б.М. Эйхенбаум, Д.С. Лихачев, С.М. Бонди, В.В. Виноградов, А.Н. Болдырев, В.А. Мануйлов, В.Э. Вацуро, М.А. Цявловский, Н.Ф. Бельчиков, А. Мирзоев, А. Афсаҳзод ва дигарон мебошанд, ки ҳар яке барои омӯзишу таҳқиқи дақиқи матн ва натиҷагирии дурусти он, ки дар интиҳо боиси нашри комил ва босифати матн мегардад, тавассути асарҳо ва мақолаҳои худ, саҳми арзандаи хешро гузоштаанд.

     Матншиносӣ фаъолияти ниҳоят заҳматталаб буда, масъалаҳои матншиносӣ ва интиқоди матнро дар бар мегирад ва аз муҳаққиқ қобилияти интиқоди мустақилонаи матн, хуб эҳсос кардани мазмун ва мундариҷаи осори адабӣ, таҳлили олимона дар асоси дониши хуби таърихиву ҷуғрофӣ, таҳияи комил ва саҳеҳи матнро тақозо менамояд, ки бе ин таҳқиқи он имконнопазир аст. Чӣ тавре ки С.М. Бонди дар ин маврид гуфтааст: "Кори матншинос аксар вақт ҳамчун як кори саҳлу сабук ба назар мерасад, аммо аслан ин кор аз саҳливу сабукӣ дур аст, дар он муҳаққиқ мекӯшад ба коргоҳи як нобиға ворид шавад ва дар кори матншиносии худ пайгири эҷоди ӯ бошад...Дастнависро дар пайдарпаии навишта шудани он хонда истода, мо гӯё ба изи пои шоири эҷодкор қадам мегузорем ва бо ҷараёни андешаҳои ӯ ҳаракат мекунем ва то адозае (хеле кам) ба ваҳдати афкори шоир рӯ ба рӯ меоем».

     Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бузургтарин маркази мероси ниёгон дар Тоҷикистон ва яке аз пурарзиштарин махзанҳои нусхаҳои хаттӣ дар Осиёи Марказӣ маҳсуб меёбад. Ин ганҷина дар соли 1953 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Шӯравии Тоҷикистон таъсис дода шуд. Зарурати маҳз дар назди Академияи илмҳо таъсис додани чунин ганҷина аз он иборат буд, ки нусхаҳои хаттии ҷамъовардашуда бо ҷалби муҳаққиқони матншиносу нусхашинос ҳаматарафа омӯхта шаванд ва табиист, ки пас аз тадқиқоти комил ва саҳеҳ тавассути нашри китобҳо бо хатти кириллӣ дастраси оммаи васеи хонандагон гардонидани онҳо таъриху тамаддун, илми фалсафа, шеъру адаб ва таърихи адабиёти ин халқи бофарҳанг муаррифӣ гардад. Аз ин хотир, бо ташаббуси фарзандони фарзонаи миллат Садриддин Айнӣ, Бобоҷон Ғафуров ва Абдуғанӣ Мирзоев 17 январи соли 1958 он аввал ҳамчун шуъба бо номи шарқшиносӣ ва мероси хаттӣ асос ёфта, баъдтар бо номҳои мухталиф арзи ҳастӣ намудааст ва солҳои тӯлонист, ки бо нусхаҳои хаттӣ сару кор дорад.

      Дар ин макони муқаддас дастхатҳои зиёде нигоҳдорӣ мешаванд, ки ҳар яке арзиши илмиву адабии хешро доро буда, зарурати таҳқиқу омӯзиши мукаммалро доранд. Гуфтаи матншиноси машҳур Н.Ф. Бельчиковро: “Ҳар адабиётшинос метавонад ва бояд, ки матншинос бошад” зикр намуда, боифтихор метавонем бигӯем, ки дар ин муассисаи бонуфуз беҳтарин мутахассисон-донишмандон, адабиётшиносон ва матншиносони баркамол ба монанди А. Мирзоев, А. Афсаҳзод, А. Алимардонов, Ҷ. Додалишоев, А. Девонақулов, С. Сиддиқов, А. Ҷонфидо, А. Зуҳуриддинов, З. Аҳрорӣ, А. Муҳаммадиев, С. Шаҳобуддинов, М. Аҳмадов, Ҷ. Наҷмиддинова, О. Зиёвуддинова, М. Мамедова ва дигарон фаъолият бурда, даҳҳо нусхаҳои хаттиро тарҷумаву баргардон кардаанд.

   Гарчанд Ганҷинаи мо таърихи таъсиси тӯлонӣ надошта бошад ҳам, имрӯз махзани бебаҳоест, ки дорои 6000 нусхаи хаттӣ ва 5500 чопи сангист, ки ҳамвора ба ин ҷо ворид мешаванд. Қобили қайд аст, ки бештари дастхатҳои Ганҷина бо забони форсӣ навишта шуда, қисмати камтарро нусхаҳои ба забонҳои арабӣ, туркӣ ва ибрӣ ташкил медиҳанд. Яке аз масъалаҳои ҷолиби матншиносӣ ин муайян намудани ҷойи китобат шудани нусхаҳои хаттӣ мебошад, ки диққати муҳаққиқонро ба сӯйи худ ҷалб мекунад. Дар Маркази мо дастхатҳое ҷамъоварӣ шудаанд, ки дар Эрон, Ҳинду Покистон, Афғонистон, Қошғар, Қафқоз, Самарқанду Бухоро ва Тошканд китобат шудаанд. 

       Ҳар як дастнависи дар Ганҷина ҷойдошта дорои мавзӯоти мухталиф буда, таърихи китобаташон асрҳои XI-XX-ро фаро мегиранд. Бо боварии тамом метавонем бигӯем, ки қадимтарин нусхаи хаттии мо ёдгори асри XI-и милодӣ мебошад, ки ин рисолаи “Бӯстон-ул-орифин”-и Абӯлайси Самарқандист, ки соли 489ҳ/1095м бо забони арабӣ китобат шудааст.

      Аз корҳои ба анҷомрасонидаи муҳаққиқон, бахусус феҳристҳои нусхаҳои шарқии Ганҷина, ки шаш ҷилди он (ҷ.1 с. 1960, ҷ.2 с. 1968, ҷ.3 с. 1968, ҷ.4 с. 1970, ҷ.5 с. 1974, ҷ.6 с. 1988) таҳти роҳбарии академик А. Мирзоев бо забони русӣ ба нашр расидаву се ҷилди дигар (ҷ.7 с. 2019, ҷ.8 с. 2019, ҷ.9 с. 2020) дар солҳои ахир аз чоп баромаданд ва китобҳое, ки аз ҷониби муҳаққиқони матншинос бо хатти кириллӣ дастраси ҳаводорон гардидаанд, бармеояд, ки дар Ганҷина нусхаҳои нодир – нус­хаи хаттии маснавии «Шаҳриёрнома»-и Усмон Мухтори Ғазнавӣ (вафоташ байни солхои 544-554ҳ./1149-1159м.), таҳти №17/1 ст., рисолаи «Мақомоти Шайх Абӯсайиди Абулхайр», соли китобаташ 1403м., «Маҷмаъ-ул-қасоид», китобаташ асри 16 м., «Рисолаи Кофия»-и Нуриддин Аҳмад, «Де­вони ашъор», «Искандарнома» ва «Соқинома»-и Хоҷа Ҳусайн ибни Инояти Баззози Саноӣ, «Девони ашъор»-и Абдулатифи Танҳо, «Девони ашъор»-и Муҳаммад Ризо Чалабии Унвон, маснавии «Хусрав ва Ширин»-и Оғо Шопури Розӣ (дар асри 17 м. китобат гардидаанд), девонҳои ашъори Муҳаммад Ҷамил Ҳориси Бадахшӣ, Мирзо Абдурраззоқ Нашъа (дар асри 18 м. китобат шудаанд), «Анис-уш-шуаро»-и Абдулкарим ибни Роҷии Ғазнавӣ, «Уммон-ул-маонӣ»-и Иброҳим Амираки Балхӣ, «Ҳафт кишвар»-и Фахрии Ҳиравӣ, «Маҷмаъ-ул-хикоёт», «Девони ашъор»-и Мухлиси Бадахшонӣ, «Умм-ул-хитоб», «Гуҳаррез», (дар асри 19 м. китобат шудаанд), «Девони ашъор»-и Ҳайрати Бухороӣ, «Усули одоб» (дар ибтидои асри 20 м. китобат шудаанд), ки таҳти рақамҳои 555/8, 1946, 2378/1, 867/6, 867/2, 867/1, 977, 1181, 474, 2729, 1415/5, 1247, 1959/2 нигоҳдорӣ мешаванд, қадимӣ ва боэътимодтарин –«Таърихи Табарӣ» бо тарҷума ва такмили форсии Абӯали ибни Абулфазл Муҳаммади Балъамӣ (вафоташ 363ҳ./974м.) таҳти №2000, рисолаи ба забони форсӣ таълифнамудаи Абӯрайҳони Берунӣ (вафоташ 430ҳ./1038м.) - «Ат-тафҳим ли авоил саноати-т- танҷим», тахти №385, «Кимиёи саодат»-и Абӯҳомид ибни Муҳаммади Ғаззолӣ (вафоташ 506ҳ./1111м.,) таҳти №1007, «Куллиёт»-и Саъдии Шерозй (ва­фоташ 609ҳ./1291м.,) тахти №503, «Шарҳ-ул-қофия фй-наҳв»-и Разиуддин Муҳаммади Астарободӣ (асри 7ҳ./13м.), таҳти №4331, нусхаҳои муаллифӣ – «Луғати Алии Сафӣ», таълифи Фахруддин Алии Сафй (вафоташ 939 ҳ./1532-1533м.,) таҳти №779, «Ҷангномаи Байрамалихон»-и Муҳаммад Иброҳим, «Умдат-ут-таворих»-и Мир Рабеъ ибни Мир Ниёз (дар асри 18м. таълиф шудааст), таҳти № 2004, 2030/1, «Таърихи манзум»-и Имомалии Қундузии Комӣ, «Тазкират-уш-шуаро»-и Ҳоҷӣ Неъматуллоҳи Муҳтарам, «Калила ва Димна»-и Абӯлмаоли Насруллоҳ, таҳти №829, «Ҷавомеъ-ул-хикоёт ва лавомеъ-ур-ривоёт»-и Муҳаммад Авфии Бухороӣ, таҳти №317 ва «Тӯтинома»-и Зиёи Нахшабӣ (асрҳои 12,13,14м.), таҳти №338/1, «Девони ашъор» ва «Ганҷи шойгон»-и Тамкини Бухороӣ (асри19 м.), таҳти рақамҳои 204, 394, 114, «Туҳфаи шоҳӣ»-и Мирзо Азими Сонӣ (вафоташ 1325ҳ/1907м.,) «Таърихи Ҳумоюн»-и Муҳаммади Гулшанӣ, «Наводири Зиёия»-и Садри Зиё (ибтидои асри 20), таҳти № 927/3, 1329, 2968, 983, «Дафтари дилкушо»-и Соҳиб ном шахси номаълум (дар соли 720ҳ/1320м.) таълиф шудааст; нусхаҳои хаттии дар замони зинда будани муаллифонашон китобатшуда – дастхатҳои таҳти рақамҳои 1183 ва 3279 «Нафаҳот-ул-унс мин хазарот-ул-қудс» дар замони зин­да будани Мавлоно Ҷомӣ (вафо­таш 898ҳ./1492м.), нусхаҳои ха­тии «Чаҳор Девон» ва «Лисон-ут-тайр»-и Мир Алишери Навоӣ (ва­фоташ 906х,/1501м.), таҳти рақамҳои 1990/1, 1990/2, нусхаи таҳти №1325 «Иёри дониш»-и Абдуфазли Алломӣ (вафоташ 1011ҳ./1602м.), нусхаи № 555/13 «Куллиёт»-и Убайди Зоконӣ (вафоташ соли 771ҳ./1369м. ё 772х./1370м.), ки 35 сол баъд аз вафоти муаллиф, яъне дар соли 809х./1405м. китобат гардидааст, маҳфуз ҳастанд ва ғайраро метавонем дарҷ намоем.

       Аз замони соҳибистиқлол шудани Тоҷикистони азизамон дар Маркази мероси хаттӣ корҳои зиёде ба анҷом расидаву дастраси оммаи васеи хонандагон гардидаанд, ки аз ҳар ҷиҳат, ҳам барои болотар бардоштани ғурури миллӣ ва ҳам барои вусъат додани дониши таърихиву ҷуғрофӣ, адабӣ, динӣ ва ғайра маъхази боэътимоде ҳастанд. Дар ин қатор машҳуртарин асарҳо - “Кимиёи саодат”-и Ғаззолӣ (таҳияи матн аз Қудратбек Элчибеков ва Дӯстмуҳаммади Дӯст), “Маснавии Маънавӣ”-и Ҷалолиддини Балхӣ (таҳияи матн аз Алии Муҳаммадии Хуросонӣ, Бадриддин Ализода (Алавӣ), Мубашшир Акбарзод), “Мантиқ-ут-тайр”, “Илоҳинома” ва “Асрорнома”-и Аттор (таҳияи матн аз Алии Муҳаммадии Хуросонӣ), “Таърихи ҳумоюн”-и Гулшанӣ (таҳияи матн аз Алимардонов Амрияздон), “Китоб-уш-шифо”-и Абӯалӣ ибни Сино (таҳияи матн аз Сайиднуридин Шаҳобуддинов), “Куллиёт”-и Сайидои Насафӣ (таҳияи матн аз Алии Муҳаммадии Хуросонӣ ва Асрори Раҳмонфар), Девони ашъор, достони “Лайлӣ ва Маҷнун”, маснавии “Туҳфаи дӯстон” ва рисолаи “Бадоеъ-ус-саноеъ”-и Шамсиддин Шоҳин (таҳияи матн аз Асрори Раҳмонфар ва Аълохоҷа Сайиднозим), “Наводир-ул-вақоеъ”-и Аҳмади Дониш (таҳияи матн аз Ҷӯрабек Назриев, Баҳриддин Мирзоев (2017), Баҳриддин Мирзоев, Иззатулло Мирзоев (2020)), Маҷмӯаи расоили манзумаи Абдурраҳмони Ҷомӣ (таҳияи матн аз Исроилов Раҳматшо), “Манозир-ул-кавокиб”-и Аҳмади Дониш (таҳияи матн аз Холов Маҳмудҷон), Девони Фонӣ (таҳияи матн аз Алии Муҳаммадии Хуросонӣ), “Фарҳод ва Ширин”-и Алишер Навоӣ (тарҷумаи Муҳиддин Аминзода, таҳияи матн аз Алии Муҳаммадии Хуросонӣ ва А. Маликзод), Девони Калими Кошонӣ (таҳияи матн аз Нуриддинов Шамсиддин), “Чаҳорбоғи ғазал”-и Толиби Омулӣ, Калими Кошонӣ, Шавкати Бухороӣ, Ғании Кашмирӣ (таҳияи матн аз Алии Муҳаммадии Хуросонӣ), Ғазалиёти Васлии Самарқандӣ (таҳияи матн аз Давлатова Холида), Девони ашъори Ибни Ямини Фарюмадӣ (таҳияи матн аз Хуҷова Мавҷуда), Ғазалиёти Туғрал (таҳияи матн аз Асрор Раҳмонфар), Девони Фахрии Ҳиравӣ (таҳияи матн аз Ализода Сайидхоҷа), “Рисола дар назми тамаддун ва таовун”-и Аҳмади Дониш (таҳияи матн аз Исроилов Раҳматшо), Девони Файзии Даканӣ (таҳияи матн аз Алии Муҳаммадии Хуросонӣ), Ёддоштҳои Халилулло Халилӣ (таҳияи матн аз Мирзоев Баҳриддин ва Давлатов Раҳматкарим), “Мунтахаби тарҷумаи ас-савод-ул-аъзам”-и Хоҷа Муҳаммади Порсо (таҳияи матн аз Сайиднуриддин Шаҳобудинов) ва ғайраро метавонем ёдрас намоем. Ин асарҳо ҳар кадом дар доираи мавзӯъ ва муҳтавои худ бемисл буда, барои пешрафти илму дониш ва  вусъатбахшии доираи ҷаҳонбинии маънавӣ таконбахшандаи боқуввате ҳастанд, ки ҳаводорону талабгорони бешумор доранд. 

     Ҳамчунин, муҳаққиқони Марказ бо ҳамкории Донишгоҳи давлатии тиббии Хатлон асари Ҳаким Сайид Исмоили Ҷурҷонӣ «Захираи хоразмишоҳӣ»-ро, ки таҳти рақамҳои 229, 712, 898, 1272, 2102, 4009 ва 4595 маҳфуз буда, дар соҳаи илми тиб яке аз асарҳои гаронбаҳову барҷаста маҳсуб меёбад, таҳия карданд, ки нашри он то ҷашни 30-солагии истиқлолияти Тоҷикистон дар назар аст.

    Ба Ганҷинаи дастнависҳои Маркази мероси хаттӣ ҳамасола беҳтарин нусхаҳо ворид мегарданд, ки илмҳои мухталиф – адабиёт, таърих, фалсафа, ҷуғрофиё, ҳандаса, нуҷум, сарфу наҳв, фиқҳ, тиб ва ғайраро дар бар гирифтаанд.

     Боиси таҳсину ифтихор аст, ки Президенти муҳтарам ҳифзи мероси гузаштагонамонро барои ба насли оянда супоридани он ҳамчун фарзандони содиқ ва бовиҷдони миллат, вазифаи ҳар шахс мешуморад, ки гуфтаҳои ӯ дар паёми имсола гувоҳи ин суханҳоянд. Аз ин рӯ, мо – кормандони Маркази мероси хаттӣ худро беш аз пеш бо ҷалби матншиносони болаёқат масъули дастрас намудани хосу ом ба дастнависҳои таҳқиқшуда, ки саҳеҳ, комил ва аз ҳар ҷиҳат хуб омӯхташудаанд, мешуморем.

Давлатова Холида

                                               мудири шуъбаи матншиносӣ, таҳқиқ ва

                                               таҳияи мероси хаттии Маркази мероси

хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

 

footer: 

Туҳмату иғво - силоҳи дуюми хоинон!

        Имрўзњо тавассути шабакањои иљтимої, хоинони миллат, нисбат ба ватани азизи мо -Тољикистон ба вижа маќомоти роњбарии кишвар њар гунна њангомаю дасисањои беасосро роњандозї менамоянд, ки боиси афсўс хурдан аст.

Истиқболи муҳаққиқони Маркази мероси хаттӣ аз Паёми Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон

      Дар Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Паёми солонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мавриди  баррасӣ қарор гирифта, олимону муҳаққиқон роҷеъ ба нукоти гуногуни он фикру мулоҳизаҳои худро баён доштанд.

Рӯнамоии китобҳои тозанашри Маркази мероси хаттӣ

        12.01.2021 дар толори Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ рӯнамоии китобҳои тозанашри  ММХ  баргузор гардид.  Маросими мазкурро Саркотиби илмии АМИТ, доктори илмҳои таърих Қ.

СӮГВОРӢ

         Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ бо андӯҳи гарон хабар медиҳад, ки 12.12.2020, рӯҳи устоди муҳтарам, шарқшиноси собиқадори кишварамон Элчибеков Қудратбек ба малакути аъло пайваст. Маркази мероси хаттии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон даргузашти он ходими сарсупурдаи ватанро ба ҳамкорон, ёру дӯстон, аҳли хонавода ва ҷомеаи илмии кишвар таслият арз менамояд.

Рӯнамоии китобҳои Алии Муҳаммадии Хуросонӣ

        Дар толори Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон (санаи 04.11.22020) Рӯнамоии китобҳои адабиётшиносу матншинос, шоиру муҳаққиқи шинохтаи тоҷик Алии Муҳаммадии Хуросонӣ бо номҳои  “Шоирони Мовароуннаҳр” ва “Пайванди илму адаб” баргузор гардид, ки дар он муҳаққиқону мунаққидон, дӯстону ҳамкорон ширкати фаъолона намуданд.

МУШКИЛОТИ СОҲАВИИ ДАСТНАВИСҲО

 

Биноҳои обод гарданд хароб.

Зи борону аз тобиши офтоб.

Пай афкандам аз назм кохи баланд,

Ки аз боду борон наёбад газанд.

Намирам аз ин пас, ки ман зидаам,

Ки тухми суханро парокандаам.

Ҳар он кас, ки дорад ҳушу ройю дин,

Пас аз марг бар ман кунад офарин...

                                             Ҳаким Фирдавсии Тӯсӣ

МЕРОСИ ХАТТИИ ҲАР МИЛЛАТ, ГАНҶЕ БАРОИ ОМӮХТАН АСТ...

      Дар таърихи 23 - юми октябри соли 2020, соати 09:00 дар толори Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Конференсияи байналмилалии илмию амалӣ дар мавзӯи "Масъалаҳои муҳимми ҳифзу таҳқиқи мероси хаттии Тоҷикистон" баргузор мегардад.

Забони пӯё - миллати тавоно

 Андешаҳо дар ҳошияи мақолаи доктори илмҳои сиёсӣ, узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон С. Ятимов “Масъалаҳои забоншиносии миллӣ дар таълимоти Пешвои миллат”,  “Ҷумҳурият” №194-195 (24 050) аз 05.10.2020. 

Нашри нави «Наводир-ул-вақоеъ»-и Аҳмади Дониш

        Ба ибтикори нашриёти “Адиб” “Наводир-ул вақоеъ” асари беназири Аҳмад Махдуми  Дониш дар силсилаи 50-ҷилдаи “Ахтарони адаб”, ки гулчини осори классикони адабиёти тоҷикро дар бар мегирад, дар ҷилди 39  аз чоп баромад.

ИНЪИКОСИ ЗИНДАГӢ ДАР ОЙИНАИ ШЕЪР

       Аз раф-рафи китобхонаам китобҳои шарикдарси донишгоҳиям ва дӯсти эҷодкорам Султонмуроди Одинаро, бо умеди навиштани сатре чанд дар борааш, ки дар баробари умре бо шуғли ҳирфаияш омӯзгорӣ машғул будану анҷом  додани вазифаҳои гуногуни мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии зодгоҳаш ноҳияи Ҳисор пайваста  ба кори эҷодӣ гирифтор аст, ба таъбири  халқӣ сару калобаамро гум кардам.

Интихобот ва манфиатҳои миллии халқи тоҷик

       Интихобот яке аз нишонаҳои асосӣ ва меҳварии ҳокимияти халқ ба ҳисоб меравад. Халқиятҳо  маҳз дар ҳамин маъракаи муҳими сиёсиву иҷтимоӣ Роҳбари давлат ё Президенти худро интихоб менамоянд.

Нашри китоби "Нома ва номанигорӣ дар "Шоҳнома" тавассути Муассисаи фарҳангии ЭКО

     Бо ҳимояти Муассисаи фарҳангии ЭКО китоби "Нома ва номанигорӣ дар "Шоҳнома"- навиштаи шодравон доктор Ҷурабек Назрӣ ва доктор Алӣ Муҳаммадии Хуросонӣ мунташир шуд. Ин китоб солҳои 1999 ва 2014 дар шаҳри Душанбе (бо хати кириллӣ) ва соли 2001 дар Теҳрон бо хати форсӣ чоп шудааст.

Нақши Аълохон Афсаҳзод дар рушди ховаршиносии тоҷик

         Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон силсилаи конференсияҳои илмиро дар соҳаҳои шарқшиносиву матншиносӣ идома дода истодааст. 

Нақши боризи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар ҷустуҷӯи роҳи ҳалли қазияи Афғонистон

        Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Исломии Афғонистон соли 1992 равобитҳои дипломатии худро барқарор намуданд. Вале робитаи миёни ду миллат ба умқи таърих ва садсолаҳои пеш бар мегардад. Мардумони ду кишварро  на танҳо марзи муштарак, балки таърихи ягона, арзишҳои умумии фарҳангӣ, расму ойин, дин ва забони воҳид ба ҳам пайванд медиҳад.

Пуштибони мероси гаронқадри ниёкон

     Сарчашмаҳойи бақодидайи хаттийи таърихӣ, дастовардаҳои мутааддиди ҳафриёти бостонӣ ва таҷрибаи тӯлонии рӯзгори инсонӣ гувоҳи онанд, ки банӣ – башар аз ибтидойи зиндагонии оқилонаву мустақилонаи худ, дар баробари ҳифзу нигаҳдории нангу номуси фардиву хонадониву зодбумӣ ва таҷлилу бузургдошти муқаддасоту муҳассаноти маънавию мафкуравии худ, ҳамора ҷодайи душворгузару мушкилписанди илму донишро п

РУКОПИСНЫЕ ПРОИЗВЕДЕНИЙ АЛИШИРА НАВАИ В ФОНДЕ ВОСТОЧНОГО РУКОПИСЕЙ НАЦИОНАЛЬНОЙ АКАДЕМИИ НАУКИ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН И ИХ ХАРАКТЕРНОЙ ОСОББЕНОСТИ

    Основоположник узбекской классической литературы Амир Низомуддин Алишер-Навои–Фони (1441 – 1502) является одним из выдаюшихся государственных и культурных деятелей

ЭЪЛОН! ОБЪЯВЛЕНИЯ!

3.82.jpg - 61.41 KB

          Дар санаи 14 ва 15.09.2020 бо ибтикори Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон дар мавзӯи "Саҳми сарварони Тоҷикистону Ӯзбекистон дар таҳкими дӯстӣ, неку ҳамсоягӣ ва боварӣ, бозкушоии саҳифаҳои нави муносиботи шарикии стратегии тоҷикону ӯзбекон" Конференсияи байналмилалӣ баргузор мешавад.

ЭЪЛОН! ОБЪЯВЛЕНИЯ!

 

3.82.jpg - 61.41 KB

         Дар санаи 14 ва 15.09.2020 бо ибтикори Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон дар мавзӯи "Саҳми сарварони Тоҷикистону Ӯзбекистон дар таҳкими дӯстӣ, неку ҳамсоягӣ ва боварӣ, бозкушоии саҳифаҳои нави муносиботи шарикии стратегии тоҷикону ӯзбекҳо" Конференсияи байналмилалӣ баргузор мешавад.

  НАЗАРИ ЗОҲИР АҲРОРӢ БА “ШОҲНОМА”-И ФИРДАВСӢ    

                                                                                                                                                                                                                                                                      Бахшида ба 90-солаги

                                                                                                                                      устоди равоншод, адабиётшиноси шинохта  ва

КОНФРОНСИ ИЛМӢ ДАР МАРКАЗИ МЕРОСИ ХАТТӢ

       Имрӯз (11.09.2020) дар толори Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бахшида ба 90-солагии адабиётшиносу шарқшиноси шинохта, муҳаққиқу мунаққиди варзида, шоири ширинкалому осонбаён  шодравон зоҳир Аҳрорӣ Конференсияи илмӣ таҳти унвони  “Саҳми Зоҳир Аҳрорӣ дар таҳқиқи мероси хаттӣ” баргузор гардид.

 1.1.jpg - 104.69 KB

Нақши Пешвои миллат дар баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ ба Ватан

     Бешубҳа ҳама гуна ҷангу хушунат фоҷиа аст ва муҳоҷирати аҳолиро аз хонаву кошонааш дар пай дорад. Ҷанги бародаркуши Тоҷикистон ҳам истисно набуд. Дар натиҷаи ҷанг дар солҳои 1992-1993 садҳо ҳазор нафар сокини кишвар хонаю кошонаи худро тарк намуда, ё дар дохили мамалакат ҷои зисти худро тағйир доданд ва ё ҷумҳуриро тарк намуданд. Рақами аниқи фирориёну беҷошудагон то ҳол маълум нест.

Нақши Пешвои миллат дар баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ ба Ватан

     Бешубҳа ҳама гуна ҷангу хушунат фоҷиа аст ва муҳоҷирати аҳолиро аз хонаву кошонааш дар пай дорад. Ҷанги бародаркуши Тоҷикистон ҳам истисно набуд. Дар натиҷаи ҷанг дар солҳои 1992-1993 садҳо ҳазор нафар сокини кишвар хонаю кошонаи худро тарк намуда, ё дар дохили мамалакат ҷои зисти худро тағйир доданд ва ё ҷумҳуриро тарк намуданд. Рақами аниқи фирориёну беҷошудагон то ҳол маълум нест.

Описание и анализ «ИСТОРИИ БАДАХШАНА» как важного источника изучения истории социально-экономических отношений Шугнана и Рушана

                          Резюме

Давлатов Раҳматкарим

Давлатов Раҳматкарим  - директори Маркази мероси хаттӣ

Давлатов Раҳматкарим Мирзокаримович аз 01.05.2020 бо қарори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон директори Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ таъин шудааст.

ИСТОРИЧЕСКИЕ ИСТОЧНИКИ ЗАПАДНОГО ПАМИРА: К «АЛФАВИТНОМУ КАТАЛОГУ РУКОПИСЕЙ, ОБНАРУЖЕННЫХ В ГОРНО-БАДАХШАНСКОЙ АВТОНОМНОЙ ОБЛАСТИ ЭКСПЕДИЦИЕЙ 1959–1963 ГГ.» А.Е. БЕРТЕЛЬСА И М. БАКОЕВА

Кудратбек Эльчибеков

Ба муносибати  100-солагии зодрӯзи академик М.С. Осимӣ ДОНИШМАНДИ ВАТАНДӮСТУ ИНСОНПАРВАР

Ба муносибати  100-солагии зодрӯзи академик М.С. Осимӣ

 

ДОНИШМАНДИ ВАТАНДӮСТУ ИНСОНПАРВАР

          НИШАСТИ МАТБУОТӢ

Имрӯз дар санаи 27.07.2020 дар Маркази ҷумҳуриявии матбуот бо иштироки намояндагони Васоити ахбори омма ва масъулини Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон нишасти матбуотӣ доир гардид.

3.50.jpg - 140.89 KB

   Дар он президенти АМИТ, академик Фарҳод Раҳимӣ сухани ифтитоҳӣ намуда, рӯзноманигоронро аз фаъолияти илмии муассисаҳои илмии кишвар дар нимсолаи аввали соли 2020 воқиф намуд.

   ТАРҒИБИ АМНУ ОБОДӢ ДАР ОСОРИ АҲМАДИ ДОНИШ

                       ТАРҒИБИ АМНУ ОБОДӢ ДАР ОСОРИ АҲМАДИ ДОНИШ

    Ҷамъияту ваҳдат омили суботу оромии ҷомеаҳо, сарҷамъиву ҳамбастагӣ, якдигарфаҳмиву муваффақиятҳо ва наҷот аз парокандагиву нобасомонии миллатҳо ҳисоб меёбанд. Иттифоқу якдилӣ дар ҳаёти инсоният нақши калидӣ мебозанд ва маҳз дар фазои сулҳу осоиш ва ваҳдату иттиҳод метавон ба ҳадафу мақсадҳои бузурги хеш расид. 

МАҶЛИСИ УМУМӢ

                                                          МАҶЛИСИ УМУМӢ

        Дирӯз (09.07.2020) дар толори Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо ширкати аъзои раёсати он ва иборат аз аъзои пайваста ва вобаста Маҷлиси умумӣ доир гардид.

3.42.jpg - 111.05 KB

    Ҷаласаро президенти АМИТ, академик Фарҳод Раҳимӣ ифтитоҳ кард ва бо пешниҳоди ӯ аъзои Академия ҷиҳати гиромидошти панҷ нафар академик, ки моҳҳои наздик фавтиданд, як дақиқа сукут карданд.

ПЕШВОИ МИЛЛАТ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН – ЭҲЁГАРИ ТИРГОН – ҶАШНИ РАСИШИ ГАНДУМУ НОН.

ПЕШВОИ МИЛЛАТ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН – ЭҲЁГАРИ ТИРГОН – ҶАШНИ РАСИШИ ГАНДУМУ НОН. Тибқи солшумории имсола ҷашни мазкур ба имрӯз, 3 июл, рост меояд

Паёми шодбошии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи Ваҳдати миллӣ

Паёми шодбошии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи Ваҳдати миллӣ

26.06.2020 18:00, шаҳри Душанбе

 

Ҳамватанони азиз!

Ҳамаи шумо ва ҳамватанони бурунмарзиамонро ба ифтихори Рӯзи Ваҳдати миллӣ, ки яке аз ҷашнҳои муҳимми даврони соҳибистиқлолии кишварамон мебошад, самимона табрик мегӯям.

24. 06. 2020.

Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар чорабиниҳои тантанавӣ бахшида ба ҷашни 75-солагии Ғалаба дар шаҳри Москваи Федератсия Россия

24.06.2020

                                         ВАҲДАТИ МИЛЛӢ- АСОСИ РУШДИ БОСУБОТ

     Санаи 23.06 2020 дар толори раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҳамоиши илмӣ-оммавии "Ваҳдати миллӣ-асоси рушди устувор ва босуботи ҷомеаи Тоҷикистон" кори худро идома дод.

3.36.jpg - 129.65 KB

   “ДЕВОНИ АШЪОР” – и Ибни Ямини Фарюмадӣ     

 ДЕВОНИ АШЪОР – и Ибни Ямини Фарюмадї  

  

         Таҳияи матн, муаллифи муқаддима ва луғоту тавзеҳот: номзади илмҳои филология, ходими калони илмии шуъбаи матншиносӣ ва нашри мероси хаттии Маркази мероси хатии АМИ ҶТ Хуҷова Мавҷуда

        Ба хонандаи тољик бори нахуст ашъори парешон ва пур аз панду ахлоќи шоири тавоно, китъасарои бењамто, Ибни Ямини Фарюмадї бо умеди бањрањои судманд бардоштан аз он, таќдим мегардад.

Ибни Ямини Фарюмадї яке аз адибони нимаи аввали асри ХIV буда, бо мероси ѓанию гаронбањои худ,аз љумла жанри ќитъа дар таърихи тамаддуни форситаборон маќому манзалати намоёнро ишѓол намудааст. Ў аз ситорагони тобноки осмони шеър аст, ки тўли асрњо бо нури хираду маърифат роњи њаёти мардумони зиёдеро мунаввар месозад. Осори фаровону рангини ў мавзуъњои гуногунро фаро гирифта, аз вусъати дониш ва пањнои назари шоир гувоњї медињад. Ибни Ямини Фарюмадї бо шахсияти нотакрор, истеъдоди бесобиќа ва осори гаронбањояш дар таърихи тамаддуну фарњанг ва адаби форсї наќши бориз ва маќому мањбубияти пояндае дорад.Чунонки ёд кардем, Ибни Ямин дар таърихи адабиёти форсии тоҷикї ҳамчун шоири ќитъасаро ё устоди жанри қитъа маълуму машҳур аст. Пеш аз он ки дар бораи мазмуну мундариҷаи ғоявии қитаоти шоир маълумот диҳем, зарур медонем, ки шумо, хонандагонро бо хусусиятҳои жанри қитъа ошно бисозем. Жанри қитъа ҳанӯз дар асрҳои IХ-Х дар адабиёти форсии тоҷикїпайдо шуда буд.

Намунаҳои ќитъаро метавон дар осори устод Рӯдакӣ, Абўшакури Балхї, Кисоии Марвазї ва дигар ҳамасрони устод Рӯдакїпайдо кард. Қитъа дар «Луѓати истилоҳоти адабиётшино сї» ба тариќи зайл маънидод карда шудааст: «Қитъа, яке аз намудҳои назми классикист. Қитъа аз ҷиҳати шакл ба ѓазал ва қасида наздик аст, аммо матлаъ надорад, яъне қофиябандии он ба ин тарз аст: аб, вб, гб, дб…». Таърихнависону тазкираниго рони адабиёт дар мавриди рўзгору осори Ибни Ямини Фарюмадї андешањои гуногун ва баъзан хилофи њамдигарро пеш гузошта, вобаста ба он хулосањои мухталиф баровардаанд. Парешонандешии эшон дар ду маврид: аввалан дар нишон додани санаи даиќи соли таваллуд ва фавти адиб, сониян дар муайян сохтани теъдоди осори навиштаву ба ёдгор мондаи ў ба мушоњида мерасад. Олими шинохтаи тољик С.Имронов дар китоби худ бо номи «Љараён ва зиндагию мероси адабии Ибни Ямини Фарюмадї», (Душанбе,1956) нишон додааст, ки «Соли таваллуди бештарини шоирони классики адабиёти форс-тољик номаълум буда, соли вафоти як ќисмашон дар тазкира ва таърихњо ќайд шуда бошад њам, аксаре бо ду-се ривоят ва дар зери пардаи шакку гумон мондааст», ки Ибни Ямин аз љумлаи онњост. Саид Нафисї менависад, ки ќадимтарин маъхазе, ки дар дасти ў ќарор дошт, сафина ё худ маљмуаи ашъоре мебошад, ки мањфуз дар китобхонаи шањрдории Исфањон мебошад ва он нусха, бемубоњот, аз пурарзиштарин нусхањо мањсуб мешавад.Дар муќаддимаи ин китоб бо асноди собит номи комили Ибни Ямин зикр шудааст: Имом Фахруддин Яњё ибни Муъин маъруф ва мутахаллис ба «Ибни Ямин».Танњо олими маъруфи Эрон  Рашид Ёсамї дар рисолаи худ «Ањволи Ибни Ямин» комилан ба дастхат ва сарчашмањо такя карда, соли вафоти шоирро аз рўи мазмуни ќитъањои ў дуруст маънидод кардааст, ки мувофиќи њисоби абљад ба соли 869 њиљрї ва 1464-1465 мелодї рост меояд.

Њафтодсолагї, ки дучандонт умр бод,

Кардаст ранљаш Ибни Яминро зи љон малул.

Пирї махоњ, з-он ки надидам, ки назди пир

Ояд зи њеч рўй насими хуше ќабул.

Савдои пир гаштан агар мепазад љавон,

Бошад аз он сабаб, ки залум омаду љањул.

ё дар ќитъаи дигар чунин гуфтааст.

Маро њафтодупанљ аз умр бигзашт,

Надидам мардумї аз њеч инсон.

На аз тањсин амире гашт хуррам,

На аз тањљї вазире шуд њаросон…

Падари шоир Яминиддини Муставфии Фарюмадї аввалин муаллими ў ба њисоб мерафтааст. Падараш ба машѓулияти илмомўзии фарзандаш аз даврањои хурдсолии шоир шурўъ кардааст. Ба ќавли Ибни Ямин падари асил будан  яке аз њунарњои инсониест, ки маќсуд аз ин њунари худододї тарбия намудани одамият ва дар замири фарзанд бедор намудани хислатњои накўи инсонї, ба монанди инсондўстї, мењанпарастї, аљдодхоњї ва њатто худопарастї мебошад. Падар тамоми кўшишашро ба харљ дода, мехостааст, ки фарзандаш дар оянда шахси бомаърифат, накўкору олињиммат, хоксору инсондўст, ростќавлу поквиљдон шуда, ба халќу ватанаш хизмати шоиста кунад. Ин пандњои падарро Ибни Ямин дар њар лањзаи њаёти худ шиор њисобида, дар ќисми зиёди эљодиёташ такрор ба такрор ба некї аз падар ёд мекунад, ки ќитъаи зерини шоир ба ин мисол шуда метавонад:                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       

Падар, ки рањмати њаќ бар равони покаш бод,

Зи ман дареѓ намедошт панди пирона.

Чї гуфт? Гуфт, киљони падар, насињати ман

Агар ќабул кунї, ин-т марди мардона…

Пас аз ту Ибни Ямин чун фасона хоњад монд,

Бикўш, то зи ту некї бимонад афсона.

Ё дар љои дигар чунин овардааст:

Ба роњи рост тавонї расид дар маќсуд,

Ту рост бош, ки њар давлате, ки њаст, турост.

Ту чўби рост ба оташ дареѓ медорї,

Куљо ба оташи дўзах баранд мардуми рост.

Дар љодаи шеъру шоирї њам Ибни Ямин падарашро устоду мураббии худ мешуморад. Аз  ашъораш бармеояд, ки аввалин бор оташи шеърро дар замири ў падараш фурўзон кардааст ва ин хислатњои падаррошоир дар ќолаби зебои назм ин тавр баён мекунад:

Фарзанди нури дидаи ман,эй ки дар сухан,

Донад хирад, ки мартабаи мењтарї турост.

Хуршед дурри назми ту дар гўш мекунад,

Чун офтоб мулки сухан муштарї турост.

Майдони назму наср маро буд пеш аз ин,

По нењ дар ин бисот, кунун сарварї турост.

Он кас, ки аз маонии алфоз воќифаст,

Донад яќин, ки мартабаи шоирї турост.

Ибни Ямин туро чу назар мекунад ба мењр,

Мањмуд бош, оќибати Унсурї турост.      

 Ибни Ямин тањсили ибтидоиро дар назди падар гирифта, аз хурдсолї ба шеъру шоирї мухаббат пайдо кардааст. Метавон гуфт, ки ў аз мактаби бузурги Рудакї ва Фирдавсї сабаќ бардоштааст, ки инро аз ашъори шоир пай бурдан осон аст. Чунончи, ба шеъри устод Абўабдуллоњи Рудакї "Њар бод, ки аз сўи Бухоро ба ман ояд" чунин назирае дорад:

Бўе, ки зи чини сари зулфат ба ман ояд,

Хуштар зи дами нофаи мушки Хутан ояд.

 

Ё љои дигар шоир дар хаќќи Фирдавсии Тўсї мегўяд:

Сиккае, к-андар сухан Фирдавсии Тўсї нишонд,

Кофирам, гар њељ кас аз зумраи фурсї нишонд.

Аввал аз болои курсї бар замин омад сухан,

Ў суханро боз боло бурду бар курсї нишонд.

     Оид ба зиндагии шахсии Ибни Ямин дар сарчашмахо зикр мешавад, ки ў нињоят дер оиладор шудааст. Дар љавонї њаёти ихтиёр намудааст. Танњо дар охири умр хонадор шуда,бинобар заифиву пирї ва ноумедињо нињоят азоби рўњї мекашид. Назар ба ашъори Ибни Ямин моро ба чунин хулоса меорад, ки шоир ба масъалањои ичтимої мањз аз сабаби вазнинии рўзгор ва норасоињои њаёт рўй овардааст. Мероси адабии Ибни Ямин ќариб 15000 байтро ташкил мекунад, ки он аз ќасида, ѓазал, ќитъа, рубої, маснавї иборат аст.

footer: 

Июнь 8, 2020 17:00

Таъиноти кадрӣ

Имрӯз Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо кадрҳое, ки дар вазорату идораҳо ва мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳру ноҳияҳои мамлакат ба вазифаҳои роҳбарӣ таъин гардиданд, мулоқот намуданд.

ПОСДОРИ МЕРОСИ ХАТТӢ

                                      ПОСДОРИ МЕРОСИ ХАТТӢ

24 майи соли 2020  қалби ходими намоёни илму адаб ва ҳунар, узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои филологӣ Ҷӯрабек Назриев                                                                                                                                   аз таппиш бозмонд.

3.28.jpg - 47.12 KB

ПОСДОРИ МЕРОСИ ХАТТӢ

ПОСДОРИ МЕРОСИ ХАТТӢ

24 майи соли 2020  қалби ходими намоёни илму адаб ва ҳунар, узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои филологӣ Ҷӯрабек Назриев                                                                                                                                   аз таппиш бозмонд.

3.28.jpg - 47.12 KB

      Ҷӯрабек Назриев солҳои тӯлонӣ муассисаҳои илмии вобаста ба Академияи миллиии илмҳои Тоҷикистон, аз ҷумла Иттиҳодияи осорхонаҳои адабӣ, Институти мероси хаттӣ, Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттӣ ва ахиран Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ-ро роҳбарӣ намуда, дар рушди илм, оммавигардонии осори хаттии ниёгон ва тарбияи насли нави олимон саҳми босазо гузошта аст. Ӯ 23-июни соли 1946 дар рустои Навруҳои ноҳияи Ховалинги собиқ вилояти Кӯлоб таваллуд шуда, соли 1950 ҳамроҳ бо волидайнаш ба шаҳри Душанбе кӯчида, мактаби миёнаро дар пойтахт хатм мекунад.

   Ҷӯрабек Назриев соли 1968, баъди хатми факултаи таърих ва филология, бо роҳхати раёсати донишгоҳ ва пешниҳоди устодаш Аълохон Афсаҳзод ба аспирантураи  назди Шуъбаи шарқшиносӣ ва осори хаттии Академияи илмҳои РСС Тоҷикистон шомил гардид ва аз он замон то лаҳзаи охирини ҳаёташ дар ин ниҳоди вобаста ба Академияи илмҳо кору фаъолият намуд.

    Ӯ соли 1974  рисолаи номзадии худро дар мавзӯи «Мактабӣ Шерозӣ ва достони «Лайлӣ ва Маҷнун»-и ӯ» ва соли 1996 рисолаи докторияшро таҳти унвони «Ривоёти Библияву Қуръон роҷеъ ба Сулаймон ва таҳаввули он дар адабиёти форс-тоҷик» дифоъ намудааст.

     Доираи фаъолияти илмии Ҷӯрабек Назриев басо васеъ буда, соҳаҳои гуногуни шарқшиносӣ, матншиносиву адабиётшиносӣ, аз қабили таърихи адабиёти форсу тоҷик, таърихи санъати мусиқии тоҷик, робитаҳои адабӣ-фарҳангии халқи тоҷик бо халқҳои ҳамҷавор, маъхазшиносӣ, нусхашиносӣ ва назарияи адабиётро дар бар мегирад. Ӯ муаллифи зиёда аз 150 китобу рисола ва мақолаҳои илмӣ, адабӣ ва илмӣ-оммавӣ мебошад, ки ҳам дар Тоҷикистону ҳам дар хориҷ аз он ба нашр расида, мавриди таваҷҷӯҳи донишмандони дохиливу берунӣ қарор гирифтаанд. Махсусан, рисолаи «Мактабии Шерозӣ. Ҳаёт ва эҷодиёт», китобҳои «Лайлӣ ва Маҷнун»-и Мактабии Шерозӣ, «Сулаймоннома»-и Зулолии Хонсорӣ ва рисолаи фундаменталии «Ҳунари номанигорӣ дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ», «Қиссаи Сулаймону маликаи Сабо дар назми форсу тоҷик»-ро метавон ном бурд, ки аз тарафи таҳқиқотчиёну адабиётшиносони варзида мавриди қабул қарор гирифта, роҷеъ ба ҳар кадоми онҳо дар матбуоти даврӣ чандин тақриз ба чоп расидааст.

   Хизмати Ҷӯрабек Назриев дар мураттаб сохтану чоп намудани 9 ҷилди «Феҳрасти  нусхаҳои  хаттии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» хеле калон аст.

Зери назар ва бо иштироки бевоситаи Ҷӯрабек Назриев дар Институти шарқшиносӣ ва  мероси хаттӣ 15 асари калонҳаҷм ба чоп расиданд, ки мавсуф ба онҳо муқаддимаҳои густардаи илмӣ навиштааст.

    Ҷӯрабек Назриев ҳамчун адабиётшинос, ҳунаршинос ва шарқшинос дар ҷомеаи мо мақому мартабаи хосеро соҳиб гашта буд. Дар чандин конференсияҳо ва симпозиумҳои байналхалқӣ ширкат варзида, роҷеъ ба мақому инкишофи илми адабиётшиносӣ ва шарқшиносӣ дар Тоҷикистон мақолаҳои зиёде мунташир кардааст.

    Ҷӯрабек Назриев дар корҳои илмию ҷамъиятӣ ҳам фаъолона иштирок менамуд. Ӯ узви Шӯрои илмии Институти забон ва адабиёти ба номи А. Рӯдакии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба дифои рисолаҳои илмӣ ва узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон буд. Ҷӯрабек Назриев дар тарбияи кадрҳои илмии баландихтисос низ саҳми арзанда дорад.

     Хизмати Ҷӯрабек Назриев дар тарѓиби комёбиҳои илму фарҳанги тоҷик, ташвиқи сиёсати илмӣ ва фарҳангии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тавассути рӯзномаву маҷаллаҳо ва радиову телевизион низ калон буд.

     Ҷӯрабек Назриев дар баробари донишманди нуктадон будан, ҳунарманди маънисаро низ буд. Ӯ ба дунёи ҳунари мутрибиву хунёгарӣ эҷодкорона, бо тарзу тариқи нав, бо услуби ба худ хос омад, ки имрӯзҳо чунин роҳу тариқи суруд хонданро мактаби ҳунарии Ҷӯрабек Назриев мегӯянд. Аз муҳити маҳдуди маҳаллу водиҳо берун қадам ниҳод. Сурудаҳояш марзҳои маҳаллу минтақаро шикастанд. Садои ӯ дар ҳама атрофу акнофи Тоҷикистон ва берун аз он мақбули аҳли завқу ҳунар буд. Ошиқона суруд мехонд, сурудҳои хубу дилкашу дилбар барои ҳама.

    Ҷӯрабек Назриев аз рӯзи хатми донишгоҳ то охири ҳаёташ дар Академияи илмҳо кор мекард. Аз аспирантию ходими хурди илмӣ то мақоми Раиси Иттиҳодияҳои музейҳои адабӣ, директори Институти мероси хаттӣ ва директори Институти овозадори шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон расидааст ва аз соли 1991 то июни соли 2007 ин даргаҳи муқаддасро раҳбарӣ мекард.

   Аз марти соли 2017 вазифаи Директори Маркази мероси хаттии назди Раёсати Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба уҳда дошт.

    Хизматҳои шоистаи илмӣ ва фаъолияти босамари ташкилотчигии ӯ сазовори чандин унвону мукофот ва ифтихорномаҳои гуногун, аз ҷумла, «Грамотаи фахрӣ»-и Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон, унвони «Арбоби хизматнишондодаи санъат» (1990), «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1999) ва нишони фахрии АИҶТ (2016) қадршиносӣ шудааст.

Ному хотираи Ҷӯрабек Назриев дар ёду дили ҳамкорон, шогирдон ва мухлисонаш абадӣ боқӣ хоҳад монд. 

 

Раёсати Академияи миллии

илмҳои Тоҷикистон

 

footer: 

Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо роҳбарон ва фаъолони ноҳияи Ҷайҳун

Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо роҳбарон ва фаъолони ноҳияи Ҷайҳун

28.05.2020, ноҳияи Ҷайҳун

Ҳозирини гиромӣ!

Дар ҷараёни сафари қаблии мо ба ноҳияи Ҷайҳун, ки се сол пеш сурат гирифта буд, чандин иншооти истеҳсоливу иҷтимоии навбунёдро ба истифода супорида, доир ба вусъати бештар бахшидан ба корҳои ободониву бунёдкорӣ дастуру супоришҳои мушаххас дода будем.

Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо роҳбарону кормандони соҳаи тандурустӣ

Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо роҳбарону кормандони соҳаи тандурустӣ

20.05.2020, шаҳри Душанбе

Муҳтарам роҳбарону кормандони соҳаи тандурустӣ!

БО БОВАРӢ БА ОЯНДАИ НЕК БАР ЗИДДИ ИН БЕМОРИИ СИРОЯТИИ НАВ МУБОРИЗА БАРЕМ! Муроҷиатномаи олимони Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба мардуми ҷумҳурӣ

БО БОВАРӢ БА ОЯНДАИ НЕК БАР ЗИДДИ ИН БЕМОРИИ СИРОЯТИИ НАВ МУБОРИЗА БАРЕМ! Муроҷиатномаи олимони Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба мардуми ҷумҳурӣ

Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон бо раисони як қатор шаҳру ноҳияҳои мамлакат суҳбати телефонӣ анҷом доданд

Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон бо раисони як қатор шаҳру ноҳияҳои мамлакат суҳбати телефонӣ анҷом доданд

Паёми шодбошии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи Ғалаба

Паёми шодбошии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи Ғалаба

08.05.2020, шаҳри Душанбе

Муҳтарам собиқадорони ҷангу меҳнат!
Ҳамватанони азиз!

ИҚДОМИ НАВБАТИИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН: Ба музди меҳнати амалкунандаи кормандони соҳаи тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ иловапулӣ пардохт карда мешавад

ИҚДОМИ НАВБАТИИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН: Ба музди меҳнати амалкунандаи кормандони соҳаи тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ иловапулӣ пардохт карда мешавад

Президенти Тоҷикистон: «Торафт доман паҳн намудани бемории хатарноки сироятӣ, яъне вабо моро водор месозад, ки ба саломатии худ диққати аввалиндараҷа диҳем»

Президенти Тоҷикистон: «Торафт доман паҳн намудани бемории хатарноки сироятӣ, яъне вабо моро водор месозад, ки ба саломатии худ диққати аввалиндараҷа диҳем»

Фарҳод Раҳимӣ, президенти АМИ: Ҳадафи Пешвои миллат – рушди тафаккури техникӣ ва ҷаҳонбинии илмӣ

Фарҳод Раҳимӣ, президенти АМИ: Ҳадафи Пешвои миллат – рушди тафаккури техникӣ ва ҷаҳонбинии илмӣ

 

Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон: «Вобаста ба вазъи баамаломада ба шахсони аз 65-сола боло тавсия дода мешавад, ки як вақти муайян бидуни зарурат аз хона дур нараванд»

Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон: «Вобаста ба вазъи баамаломада ба шахсони аз 65-сола боло тавсия дода мешавад, ки як вақти муайян бидуни зарурат аз хона дур нараванд»

 

Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар иҷлосияи нахустини Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум

Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар иҷлосияи нахустини Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум

17.04.2020, шаҳри Душанбе

Муҳтарам аъзои Маҷлиси миллӣ!

Маҷлиси фаврию ғайринавбатии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон

Маҷлиси фаврию ғайринавбатии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон

         16 апрел таҳти раёсати Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти мамлакат, Раиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маҷлиси фаврию ғайринавбатии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.

Президенти Академияи миллии илмҳои ҶТ, Фарҳод Раҳимӣ аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардид

                                                                       Таъиноти кадрӣ

 

          15 апрел дар Қасри миллат Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон як қатор кадрҳоеро, ки ба аъзогии Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дар вазифаҳои гуногун дар вазорату идораҳо таъин гардиданд, ба ҳузур пазируфтанд.

           "РӮЗИ ИЛМ" БО ТАНТАНА БАРГУЗОР ШУД

                                       "РӮЗИ ИЛМ" БО ТАНТАНА БАРГУЗОР ШУД

     Дар маҷлисгоҳи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бахшида ба "Рӯзи илм" маҷлиси тантанавӣ ва дар иртибот ба "Рӯзи бийналмилалии занону духтарон дар илм" Конференсияи илмии "Саҳми бонувон дар рушди илм" баргузор шуд, ки дар он директорон, муовинони директорҳо ва котибони илмии муассисаҳои илмӣ, кормандони вазоратҳо ва идораҳои давлатӣ, намояндагони васоити ахбори омма иштирок намуданд.

«Фурӯғи субҳи доноӣ… » ё «Баргир ба каф китоби худро»! аз даъватҳои маорифпарваронаи қаҳрамонони Тоҷикистон Садриддин Айнӣ ва Эмомалӣ Раҳмонанд

«Фурӯғи субҳи доноӣ… » ё «Баргир ба каф китоби худро»! аз даъватҳои маорифпарваронаи қаҳрамонони Тоҷикистон Садриддин Айнӣ ва Эмомалӣ Раҳмонанд

АКАДЕМИЯИ МИЛЛИИ ИЛМҲОИ ТОҶИКИСТОН ИСТЕҲСОЛИ ОБИ НУҚРА ВА ИСТИФОДАИ ОН БАР ЗИДДИ ВИРУСҲОРО БА РОҲ МОНД

Тағйиру иловаҳо ба қонун «Дар бораи низоми иҷозатдиҳӣ» минбаъд истифодаи пешниҳоди ариза ва гирифтани ҳуҷҷати иҷозатдиҳиро тариқи электронӣ зиёд менамояд

Тағйиру иловаҳо ба қонун «Дар бораи низоми иҷозатдиҳӣ» минбаъд истифодаи пешниҳоди ариза ва гирифтани ҳуҷҷати иҷозатдиҳиро тариқи электронӣ зиёд менамояд

САНОАТИКУНОНӢ ЧӢ МЕДИҲАД? Андешаҳои сардори Раёсати Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳадафи чоруми стратегии мамлакат

САНОАТИКУНОНӢ ЧӢ МЕДИҲАД? Андешаҳои сардори Раёсати Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳадафи чоруми стратегии мамлакат

12 АПРЕЛ – РӮЗИ УМУМИҶАҲОНИИ АВИАТСИЯ ВА КАЙҲОННАВАРДӢ. Башарият аз тадқиқот ва истифодабарии фазои кайҳон чӣ манфиат мебинад?

12 АПРЕЛ – РӮЗИ УМУМИҶАҲОНИИ АВИАТСИЯ ВА КАЙҲОННАВАРДӢ. Башарият аз тадқиқот ва истифодабарии фазои кайҳон чӣ манфиат мебинад?

БА ОВОЗАҲОИ БЕАСОС БОВАР НАКУНЕД! Вазорати тандурустӣ: «Сокини ноҳияи Ҷаббор Расулов Ҳоҷимуҳаммад Тошев бо ташхиси «Бемории ишемиявии дил, фишорбаландии дараҷаи 2, хатари 4» фавтид»

БА ОВОЗАҲОИ БЕАСОС БОВАР НАКУНЕД! Вазорати тандурустӣ: «Сокини ноҳияи Ҷаббор Расулов Ҳоҷимуҳаммад Тошев бо ташхиси «Бемории ишемиявии дил, фишорбаландии дараҷаи 2, хатари 4» фавтид»

Дар Тоҷикистон додани шаҳодатнома дар бораи бақайдгирии хабарномаҳои гарав ройгон анҷом дода мешаванд

Дар Тоҷикистон додани шаҳодатнома дар бораи бақайдгирии хабарномаҳои гарав ройгон анҷом дода мешаванд

ВКХ: муҳлати эътибори раводид ва бақайдгирии шаҳрвандони хориҷӣ, ки муваққатан дар ҳудуди Тоҷикистон қарор доранд, тамдид мешавад

ВКХ: муҳлати эътибори раводид ва бақайдгирии шаҳрвандони хориҷӣ, ки муваққатан дар ҳудуди Тоҷикистон қарор доранд, тамдид мешавад

«ДАР ШАРОИТИ ФЕЪЛӢ ДАР ХОНА НАМОЗ ГУЗОШТАН БЕҲТАР АСТ». Чунин иброз доштанд ходимони дин имрӯз дар мавъизаи намози ҷумъа

«ДАР ШАРОИТИ ФЕЪЛӢ ДАР ХОНА НАМОЗ ГУЗОШТАН БЕҲТАР АСТ». Чунин иброз доштанд ходимони дин имрӯз дар мавъизаи намози ҷумъа

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Шавкат Мирзиёев суҳбати телефонӣ анҷом доданд

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Шавкат Мирзиёев суҳбати телефонӣ анҷом доданд

 

Профессор Саидбек Сатторов: «Ваксинаи зидди сил (БСЖ) қобилияти бар зидди коронавирус муқобилият кардан надорад»

Профессор Саидбек Сатторов: «Ваксинаи зидди сил (БСЖ) қобилияти бар зидди коронавирус муқобилият кардан надорад»

Рӯзи пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон — шаҳри Душанбе таҷлил мегардад

Рӯзи пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон — шаҳри Душанбе таҷлил мегардад

                  Нақшаи чорабиниҳои мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе оид ба омодагӣ ва таҷлили Рӯзи пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон — шаҳри Душанбе тасдиқ гардид. Дар ин бора қарори Раиси шаҳри Душанбе Рустами Эмомалӣ ба имзо расид.

Дар Душанбе озмунҳои шаҳрии «Мураббии сол», «Омӯзгори сол» ва «Хонандаи сол» ҷамъбаст мегарданд

Дар Душанбе озмунҳои шаҳрии «Мураббии сол», «Омӯзгори сол» ва «Хонандаи сол» ҷамъбаст мегарданд

Маҷлиси намояндагон Созишномаи маблағгузорӣ оид ба Лоиҳаи фавқулодаи муқовимат ба вируси COVID-19 дар Тоҷикистонро тасдиқ намуд

Маҷлиси намояндагон Созишномаи маблағгузорӣ оид ба Лоиҳаи фавқулодаи муқовимат ба вируси COVID-19 дар Тоҷикистонро тасдиқ намуд

ИМРӮЗ – РӮЗИ УМУМИҶАҲОНИИ ТАНДУРУСТӢ. Пандемияи коронавирус нишон медиҳад, ки инсонҳо ба саломатии худ бояд на танҳо як рӯз, балки тамоми рӯзҳои солро бубахшанд

ИМРӮЗ – РӮЗИ УМУМИҶАҲОНИИ ТАНДУРУСТӢ. Пандемияи коронавирус нишон медиҳад, ки инсонҳо ба саломатии худ бояд на танҳо як рӯз, балки тамоми рӯзҳои солро бубахшанд

 

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон истеҳсоли оби нуқра ва истифодаи он бар зидди вирусҳоро ба роҳ монд

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон истеҳсоли оби нуқра ва истифодаи он бар зидди вирусҳоро ба роҳ монд

 

Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон аз боғҳои фарҳангию фароғатии шаҳри Душанбе боздид намуданд

Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон аз боғҳои фарҳангию фароғатии шаҳри Душанбе боздид намуданд

Дар Душанбе барои ҳавасмандии ғолибони озмунҳои касбии соҳаи тандурустӣ маблағ ҷудо гардид

Дар Душанбе барои ҳавасмандии ғолибони озмунҳои касбии соҳаи тандурустӣ маблағ ҷудо гардид

 

Имрӯз — Рӯзи байналмилалии китоби бачагона. Охирон бор кай барои фарзандамон китоб харидем ё онро туҳфааш намудем?

Имрӯз — Рӯзи байналмилалии китоби бачагона. Охирон бор кай барои фарзандамон китоб харидем ё онро туҳфааш намудем?

Маҷлиси навбатии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид

Маҷлиси навбатии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид

 

30 март таҳти раёсати Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси Ҳукумати мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.

Рустами Эмомалӣ: «Дар тамоми ташкилоту муассисаҳои ҳудуди пойтахт новобаста аз шакли моликият корҳои фаҳмондадиҳӣ ва безараргардонӣ ҷиҳати пешгирӣ аз сирояти коронавирус ба роҳ монда шаванд»

Рустами Эмомалӣ: «Дар тамоми ташкилоту муассисаҳои ҳудуди пойтахт новобаста аз шакли моликият корҳои фаҳмондадиҳӣ ва безараргардонӣ ҷиҳати пешгирӣ аз сирояти коронавирус ба роҳ монда шаванд»

 

Муроҷиатномаи Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳури Тоҷикистон ба дӯстдорони саёҳат ва сафар

Муроҷиатномаи Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳури Тоҷикистон ба дӯстдорони саёҳат ва сафар

«БЕТАРАФӢ ХУД НИШОНАИ МАРГ АСТ». Андешаҳои профессор Абдураҳмон Муҳаммад дар ҳошияи мулоқоти Пешвои миллат бо зиёиёни Тоҷикистон

«БЕТАРАФӢ ХУД НИШОНАИ МАРГ АСТ». Андешаҳои профессор Абдураҳмон Муҳаммад дар ҳошияи мулоқоти Пешвои миллат бо зиёиёни Тоҷикистон

 

Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи даъват намудани ҷаласаи якуми якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум

Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи даъват намудани ҷаласаи якуми якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум

 

Фарҳод Раҳимӣ, президенти АМИ: Ҳадафи Пешвои миллат – рушди тафаккури техникӣ ва ҷаҳонбинии илмӣ

Фарҳод Раҳимӣ, президенти АМИ: Ҳадафи Пешвои миллат – рушди тафаккури техникӣ ва ҷаҳонбинии илмӣ